دیوید دورمن، مدیر اداری دانشگاه کنتاکی که خود را انسان‌گرای خداناباور معرفی می‌کند، موفق شده معافیت مذهبی از استفاده هوش مصنوعی در محیط کار بگیرد. او نخستین انسان‌گرای خداناباوری است که این معافیت را در محل کار کسب کرده و یکی از نخستین افرادی است که علناً از پیگیری این نوع حمایت‌های قانونی سخن گفته است.

دورمن برای به دست آوردن این معافیت با American Humanist Association (AHA) — سازمان غیرانتفاعی پیشبرنده انسان‌گرایی سکولار — همکاری کرد. استدلال او این است که استفاده از هوش مصنوعی با باورهایش در تضاد است. او می‌گوید تکیه بیش‌ازحد بر این فناوری، توانایی تفکر انتقادی را کاهش می‌دهد و «ما را از عمل اخلاقی فعال محروم می‌کند.»

در بیانیه‌ای که AHA منتشر کرد، دورمن نوشت: «هوش مصنوعی توانایی مردم برای کسب درآمد را مختل می‌کند، هزینه‌های زیست‌محیطی آن فاجعه‌بار است و جایگزینی و سرقت خلاقیت انسانی، عناصری مانند هنر و ادبیات را که جامعه را شکوفا می‌کنند تهدید می‌کند.»

جایگاه شغلی دورمن در دانشگاه کنتاکی، حمایت از پژوهشگران در درخواست‌های گرنت است. او تاکنون ملزم به استفاده از هوش مصنوعی نشده، اما همکاران و مدیرانش توصیه کرده‌اند که این ابزارها را امتحان کنند. دورمن گفت معافیت را پیش‌دستانه گرفت تا اگر توصیه به الزام تبدیل شد، از قبل حمایت قانونی داشته باشد.

جی بلانتون، سخنگوی دانشگاه کنتاکی، به TechCrunch گفت که این دانشگاه درخواست‌های معافیت مذهبی را موردی و با توجه به مسئولیت‌های شغلی کارمند بررسی می‌کند. او تأکید کرد که با تکامل فناوری و تغییر وظایف شغلی، معافیت‌ها ممکن است بازبینی شوند.

دورمن گفته از خبر کسب معافیت مشابه توسط اِرن ماس، مهندس نرم‌افزار و پیرو یونیترین یونیورسالیزم، الهام گرفته است. ماس در موقعیتی قرار داشت که نوشتن کد بدون کمک هوش مصنوعی در صنعت نرم‌افزار عملاً نادر شده است.

این خبر چه چیزی را نشان می‌دهد و چه چیزی را نه#

این پرونده از نظر حقوقی مهم است، اما از نظر عملی هنوز یک استثناست. معافیت مذهبی در محل کار آمریکا بر پایه Title VII قانون حقوق مدنی استوار است و تاکنون عمدتاً حول ادیان سنتی چرخیده است. گنجاندن انسان‌گرایی خداناباور در این چارچوب، مرزهای «مذهب» را در حقوق کار آمریکا گسترش می‌دهد و می‌تواند الگویی برای دیگران باشد.

اما نکته‌ای که در پوشش خبری کمتر دیده می‌شود این است: دورمن در موقعیتی قرار دارد که هنوز ملزم به استفاده از هوش مصنوعی نشده است. او معافیت را «پیش‌دستانه» گرفت. این یعنی در مشاغل فنی — مثل مهندسی نرم‌افزار — که ابزارهای AI عملاً بخشی از جریان کار روزانه شده‌اند، چنین معافیتی بسیار دشوارتر خواهد بود. پرونده اِرن ماس نشان می‌دهد که حتی در آن حوزه هم ممکن است، اما دانشگاه کنتاکی صراحتاً گفته که معافیت‌ها با تغییر شرایط بازبینی می‌شوند. یعنی این معافیت، تضمین دائمی نیست.

برای کسی که در ایران یا هر جای دیگری با الزام به استفاده از ابزارهای AI در محل کار مواجه است، این خبر الگوی مستقیمی ندارد. اما نشان می‌دهد که «اعتراض عقیدتی به AI» در نظام حقوقی آمریکا جای بحث دارد — و این خود می‌تواند در آینده بر گفتمان عمومی و حتی مقررات‌گذاری تأثیر بگذارد.

منبع: TechCrunch AI